شنبه, 16 بهمن 1395 ساعت 11:40

گام های چهارگانه روشی جهت کشف نگاه کلان قرآن کریم به مقوله تمدن

بحث از روش از مهمترین، سخت ترین و پیچیده ترین مقوله های مربوط به تفسیر به ویژه در حوزه هایی مانند تمدن است؛ اگر روش شناسی در حوزه های علمیه و مجامع علمی به صورت درست و عمیق شکل بگیرد، عالمان در علوم اسلامی به صورت سریع تر و قوی تر می توانند به انتاج و تولید علم دست بزنند.

 

در نشستی علمی با موضوع روش شناسی تفسیر تمدنی از قرآن در  قم:

ما باید ابتدا نظریه تمدنی قرآن کریم را صرف نظر از شاخصه ها، عناصر و مولفه ها و... به دست بیاوریم.

 

برای انجام مطالعات تمدنی دقیق در قرآن، باید عناصر و گام های روشی در این مطالعات را تعریف کرد تا بتوان به کمک آن از فروافتادن به ورطه تفسیرهای عمومی و کم خاصیت نجات یافت.

 

گام های روشی جهت کشف نگاه قرآن کریم نسبت به تمدن

 

دیدگاه کلان قران در خصوص اصل تمدن

 

چند گام روشی در این زمینه قابل تعریف است و رعایت آن ها از اهمیت برخوردار می باشد که گام نخست آن شناخت " دیدگاه کلان  قرآن در خصوص اصل تمدن" می باشد.

 

اولین و پایه ای ترین عنصر روشی در مطالعات معطوف به تمدن شناسی در قرآن، "دریافت نظریه تمدنی قرآن"، و به تعبیر دیگر دریافت "دیدگاه  کلان، تعریف ساز و زیرساخت ساز در قرآن نسبت به تمدن" است که باید آن را نقطه شروع در مطالعات تمدنی قرآنی قرار دهیم.

 

اگر بدون دست داشتن نظریه کلان و تعریف ساز تمدن از نگاه قرآن وارد مطالعه مقوله هایی همچون شاخصه های تمدن در قرآن، اوصاف تمدن در قرآن، فرآیند، روند و مراحل تشکیل تمدن از نظر قرآن، تولد و مرگ تمدن از نظر قرآن و.... شویم، به دلایل مختلف، چنین مطالعاتی مخدوش است.

 

دلایل مخدوش بودن

 

نخست اینکه نتایج حاصل از این مطالعات از عدم تمییز بین مباحث سره از ناسره رنج می برد، زیرا ما یک نگاه کلان زیرساختی نداریم تا بدانیم که چه چیزی اساس است و چه چیزی بنا؟

 

در ثانی، در مباحث چنین مطالعاتی، نوعا مطالب زاید، غیر علمی، پر کننده فضای بحث و مشغول کننده ذهن مطالعه کنندگان و مخاطبان آن هم به صورت فارغ از فایده راه می یابد و این امر شکننده و رهزنی است.

 

دلیل سوم این است که این مطالعات چندان در جهت بنا یا ترمیم تمدن اسلامی کارساز نمی افتد و آن چنان کارکردهایی را برای به فعال ساختن یک جریان تمدنی در برندارد.

 

این همه دلیل حکم می کند که نباید بدون در دست داشتن یک نظریه پایه ای که منعکس کننده دیدگاه کلان قرآن در زمینه تمدن باشد- دل به دریای تفسیر تمدنی قرآنی زد.

 

گام دوم: تجمیع و تنقیح نظریه های تمدنی

 

دومین گام روشی، رفتن به سراغ نظریه ها و تعریف های به عمل آمده پیرامون تمدن از سوی عالمان اعم از شرقی و غربی، مسلمان و غیرمسلمان و قدیم و جدید است.

 

این تجمیع تعاریف تمدنی باید در یک چارچوب مقایسه ای و مقارنه ای، مورد تحلیل دقیق قرار گیرد؛ تا اولا به نقاط جوهری و مفاهیم پایه ای در هر تعریف به صورت تطبیقی نائل آییم، و ثانیا و نهایتا به چند تعریف قابل توجه و اساسی - که حامل دیدگاه های جدی هستند- دست پیدا کنیم.

 

گام سوم؛ عرضه دیدگاه های تمدنی به قرآن و تلاش برای کشف دیدگاه قرآن

 

در گام سوم باید دیدگاه های بدست آمده و مقایسه ای شده در گام دوم را به قرآن عرضه کنیم.

 

عرضه دیدگاه ها به قرآن، مرحله ای حساس و سرنوشت ساز است؛ این عرضه باید منضبط و برخوردار از خصوصیاتی چند باشد.

 

عرضه به قرآن کریم در مرحله اول باید به صورت مکرر و پررفت و برگشت باشد، و نه به صورت عرضه ای شتابزده، و مرحله دوم اینکه باید با دقت و احتیاط علمی مقرون گردد و در مرحله سوم نیز در سرتاسر مراجعه باید یک سوال محوری همواره نصب العین قرار گیرد که آیا از نظر مفهومی، دیدگاه قرآن در باب تمدن نزدیک به یکی از دیدگاه های به دست آمده و در حال عرضه است؟ یا هیچ کدام از این ها نیست یا تلفیقی از بعضی از آن هاست و یا ....؟

 

حوزه های پراولویت جهت رجوع به قرآن

 

در رجوع به قرآن همه جا، و آیه به آیه می تواند محل استفاده قرار گیرد؛ حوزه هایی چند در قرآن است که رجوع به آن ها می تواند دستان مراجعه کننده را در زمینه مطالعات تمدنی و از جمله دریافت دیدگاه کلان قرآن در زمینه تمدن پر نماید.

 

این حوزه های پراولویت عبارت از آیات در بردارنده "آرمان شهر قرآن"، محتوای دعوت و نوع تلاش انبیاء، کلید واژه های حامل اجتماع و جامعه در قرآن مثل: شعوب، ملت، امت، قبائل، مدینه، قریه و... است.

 

گام چهارم: نظریه پردازی در خصوص نگاه کلان و تعریفی قرآن از تمدن

 

اگر چه در گام سوم، مطالعه در این خصوص انجام می گیرد ولی در این مرحله حاصل مطالعه دقیق تر و نظریه پردازانه تر به پیش می رود و نهایی می گردد.

 

 

 

 

بازدید 9710 بار

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.